ژان پیاژ کێیە ؟

ژان پیاژە (Jean Piaget)، زانای ناوداری دەروونناسی و گەشەی مرۆیی سویسری، بە یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی بواری پەروەردە دادەنرێت لە سەدەی بیستەمدا. تیۆرییەکەی بە ناوی “تیۆری گەشەی ناسینەوە” (Cognitive Development Theory) شۆڕشێکی گەورەی لە شێوازی تێگەیشتن لە مێشکی منداڵ و چۆنیەتی پەروەردەکردنی دروستکرد .

تێڕوانینی ژان پیاژە بۆ پەروەردە:

🔻منداڵ خۆی زانیاری بونیاد دەنێت (Constructivism)پیاژە پێی وابوو منداڵ وەک “دەفرێکی بەتاڵ” نییە کە مامۆستا زانیاری تێبکات، بەڵکو منداڵ زانایەکی بچووکە. ئەو لە ڕێگەی تاقیکردنەوە، دەستلێدان، و کارلێککردن لەگەڵ ژینگەکەی دەوروبەری، خۆی تێگەیشتن و زانیاری لە مێشکیدا بونیاد دەنێت.

🔻گەشەی عەقڵی بەپێی قۆناغی تەمەنەپیاژە سەلماندی کە مێشکی منداڵ هاوشێوەی مێشکی گەورەکان بیر ناکاتەوە. ئەو گەشەی عەقڵی منداڵی بەسەر چوار قۆناغی سەرەکیدا دابەش کرد:قۆناغی هەستە-جووڵەیی (لە تەمەنی ٠-٢ ساڵی): فێربوون لە ڕێگەی هەستەکان (بینین، بیستن) و جووڵەوەیە.قۆناغی پێش-کرداری (٢-٧ ساڵی): منداڵ لێرەدا دەست بە بەکارهێنانی زمان و هێماکان دەکات، بەڵام هێشتا ناتوانێت بە لۆژیکی یان لە ڕوانگەی کەسانی ترەوە بیر بکاتەوە.قۆناغی کرداری کۆنکرێتی (٧-١١ ساڵی): منداڵ دەتوانێت بە لۆژیکی بیر بکاتەوە، بەڵام تەنها بۆ ئەو شتانەی کە دەیانبینێت و بەرجەستەن (کۆنکرێتی).قۆناغی کرداری ڕواڵەتی/مۆدێرن (١١ ساڵ بەسەرەوە): توانای بیرکردنەوەی پڕاکتیکی، گریمانەیی و فەلسەفی گەشە دەکات.

🔻 نەگونجانی بابەتی خوێندن لەگەڵ تەمەن زیان بە پەروەردە دەگەیەنێتیەکێک لە ئامۆژگارییە گرنگەکانی پیاژە بۆ سیستمی پەروەردە ئەوەبوو کە نابێت بابەتێک بە منداڵ بگوترێتەوە کە لەگەڵ قۆناغی تەمەن و گەشەی عەقڵیدا نەگونجێت. بۆ نموونە، فێرکردنی چەمکە بیرکارییە قورسەکان یان یاسا فەلسەفییەکان بە منداڵێکی ٨ ساڵان بێسوودە، چونکە مێشکی هێشتا نەگەیشتووەتە ئەو قۆناغە لۆژیکییە .

🔻 ڕۆڵی مامۆستا ڕێبەریکردنە نەک تەڵقینلە ڕوانگەی پیاژەوە، ڕۆڵی مامۆستا لە پۆلدا دەبێت لە کەرەستەی سەرەکی زانیارییەوە بگۆڕێت بۆ ئاسانکار و ڕێبەر (Facilitator). مامۆستا دەبێت ژینگەیەکی دەوڵەمەند بە کەرەستە و یاری و تاقیکردنەوە بۆ قوتابیان ئامادە بکات تا خۆیان بەدوای دۆزینەوەی ڕاستییەکاندا بگەڕێن.

🔻 گرنگی یاری لە پەروەردەداپیاژە یاری بە کارێکی لاوەکی نەدەزانی، بەڵکو پێی وابوو یاری کەرەستەی سەرەکی فێربوونی منداڵە. منداڵ لە ڕێگەی یارییەوە تاقی دەکاتەوە، کێشەکان چارەسەر دەکات، و یاساکانی کۆمەڵگە و سروشت تاقیدەکاتەوە.

ئامادەکردنی : م . کاوە کریم امین